/**/

/*>*/

ارزش از دست رفته

1. والتر
بنیامین در اثر مشهور خود به­نام «
اثر هنری در دوران
بازتولید تکنولوژیک» یادآور می­شود که پیشرفت فن­آوری­های جدید ارتباطی
باعث امکان تکثیر فنی و مکانیکی سریع شده است. به­گونه­ای که از هر اثر
هنری، به سرعت و در کیفیتی پایین هزاران نسخه تکثیر می­گردد و در دسترس
همگان قرار می­گیرد و از سویی نیز وسایل ارتباط جمعی عمومی به پخش اثر دست
می­زنند و این امر از نظر بنیامین منجر به از دست رفتن منش اصلی هنر یا
اصالت اثر هنری می­گردد. بنیامین حاصل تکثیر آثار هنری را از دست رفتن تجلی
اثر هنری می­داند. اثر هنری فاقد اصالت شده و ارزش آئینی آن اثر نفی
می­گردد. بنیامین به دو ویژگی آثار هنری یعنی تجلی و نیز ارزش نمایشی و
آئینی اثر توجه می­کند. به­عقیده او آثار، دارای ارزش آئینی یا پرستشی و
نیز ارزش نمایشی هستند. ارزش آئینی به جنبه پرستش­آمیز و دینی اثر هنری
تاکید دارد و در مراسم آئینی و سپس جادو و نیز سپس دین استفاده می­شده است،
اما نمایش ویژگی دوران بازتولید مکانیکی است. در این دوران ارزش نمایشی از
ارزش آئینی پیشی گرفته و در نتیجه در دوران مدرن، تجلی نیز از بین رفته
است.
در سریال
فاصله­ها
در همین چند قسمت اولیه می­بینیم، برای تاکید بر این­که شخصیتی خوب و مرد
با اخلاقی است، در مسجد در حال اقامه نماز جماعت است یا نماز خواندن دیگر
شخصیت در خانه­اش نمایش داده می­شود. تاکید و نیز نمایش مداوم این امر
(نماز خواندن) از ارزش آیینی­اش می­کاهد و ارزش نمایشی آن مهم جلوه می­کند.
آدورنو معتقد بود، هنرپیشه­هایی که نقش انبیا را بازی می­کنند یا کشیشی که
در تلویزیون حاضر می­شود تا پیام الهی را از طریق رسانه تکثیرپذیر توده­ای
سر راه می­گذارد، پیام را در بازاری می­گذارد که مشتری­های بسیار گسترده­ای
دارد. آدورنو معتقد است که این رسانه­ها به هیچ­وجه هسته اصلی پیام خود را
منتقل نمی­کنند. در این جریان انتقال، پیام اصلی حذف می­شود. صنعت فرهنگ
پیام مستقل، پیام اصیل را حذف می­کند. صحنه­ای از مجموعه مستند تلویزیونی

روایت فتح
فراموش نشدنی است. دوربین آوینی به نزدیکی سنگری می­رود، صدای مناجاتی
شنیده می­شود، دوربین به آرامی نزدیک می­شود، سرباز جوانی در چاله کوچکی،
متن دعایی در دست و آن را با صدای آرامی می­خواند. دوربین کمی نزدیک
می­شود، و تا سرباز او را می­بیند، به سرعت برگشته و از سنگر و سرباز
دوربین می­شود. گویی آوینی می­دانسته که با تکثیر و تاکید و نمایش آن، از
ارزش آیینی عمل سرباز کم می­شود.

2. فیلم
کوتاهی اخیرا در اینترنت پخش شده که ساخته فیلم­ساز مکزیکی الخاندرو
گونزالس ایناریتو است. این فیلم سه دقیقه­ای درواقع تیزر تبلیغاتی است که
پیش از آغاز مسابقات جام  جهانی فوتبال به سفارش یکی از معروف ترین کمپانی
های تجهیزات ورزشی ساخته شده و جالب دارای همان ایده­های روایی است که پیش
از این در فیلم­های بلند و کوتاه ایناریتو دیده بودیم. این فیلم نیز دارای
روایت­های مختلفی است. دوربین اقصی نقاط جهان را به تصویر می­کشد که منتظر
آغاز جام­جهانی فوتبال هستند. شور و پایکوبی و هیجان کسانی که منتظر آغاز
جام هستند با تصاویر رنگارنگی همراه می­شود. اما جدا از این، نکته مهم
نمایش و پخش این فیلم و نیز در دسترس قرار دادن این فیلم برای همگان است.
چند سال پیش فیلم­های کوتاهی با عنوان
فرش ایرانی
ساخته شد که هر یک از کارگردانان با ایده­­ای فرش ایرانی را به تصویر کشیده
بودند. این مجموعه به غیر از نمایش در جشنواره فیلم فجر، مجال نمایش دیگر و
یا اکران عمومی نیافت. می­توان برای نمایش این­گونه فیلم­های کوتاه فکری
کرد. به غیر از اکران سینمایی می­توان از اینترنت بهره برد تا این­گونه
فیلم­ها پخش و دیده شوند.

---
 

*منتشر در
روزنامه شرق، صفحه آخر {چهارشنبه
16 تیرماه}